गुड न्यूज : आता एआय देणार अंधांना दृष्टी
आज कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) ही केवळ मोठ्या कंपन्यांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनली आहे. स्मार्टफोनवरील व्हॉइस असिस्टंट, भाषांतर करणारी ॲप्स, ऑनलाइन बँकिंगमधील फसवणूक ओळखणारी यंत्रणा, जीपीएसद्वारे योग्य मार्ग दाखवणारे नकाशे, सोशल मीडियावरील वैयक्तिक आवडीनुसार दिसणारे व्हिडिओ आणि खरेदीसाठी मिळणाऱ्या शिफारसी या सर्वांमध्ये एआयचा वापर होत आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात एआय (Artificial Intelligence) दररोज नवे विक्रम करत आहे. काही महिन्यांपूर्वीपर्यंत केवळ मजकूर लिहिणे, चित्रे तयार करणे किंवा संगणकीय कामे करण्यापुरते मर्यादित वाटणारे एआय आता वैद्यकीय क्षेत्रातही मोठी क्रांती घडविण्याच्या उंबरठ्यावर आहे. जगातील आघाडीचे उद्योगपती एलोन मस्क यांनी अशाच एका महत्त्वाकांक्षी तंत्रज्ञानाची माहिती देत जन्मजात अंधत्व असलेल्या व्यक्तींनाही भविष्यात दृष्टी मिळू शकते, असा आशावाद व्यक्त केला आहे.
न्युरोलिंकच्या ब्रेन चिपमुळे अंधांसाठी नवी आशा
एलोन मस्क यांच्या न्युरोलिंक (Neuralink) कंपनीने मेंदूमध्ये बसविण्यासाठी अत्याधुनिक ब्रेन चिप विकसित केली आहे. ही चिप थेट मानवी मेंदूशी संवाद साधते. मेंदूतील दृष्टीशी संबंधित भागाला कृत्रिम सिग्नल पाठवून दृश्य माहिती पोहोचविण्याचे काम ही प्रणाली करू शकते. यामुळे जन्मजात अंधत्व असलेल्या किंवा गंभीर दृष्टीदोष असलेल्या व्यक्तींनाही भविष्यात पाहण्याची क्षमता मिळण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे.
एलोन मस्क यांनी या तंत्रज्ञानाविषयी माहिती देताना सांगितले की, या चिपचे संशोधन आणि चाचण्या वेगाने सुरू असून पुढील काही महिन्यांत त्यामध्ये आणखी महत्त्वाची प्रगती होण्याची अपेक्षा आहे.
एआय आणि मेंदू यांचा थेट संवाद कसा होणार?
ब्रेन-कम्प्युटर इंटरफेस (Brain-Computer Interface) या अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने मेंदू आणि संगणक यांच्यात थेट संवाद निर्माण केला जातो. न्युरोलिंकची चिप मेंदूमध्ये बसवल्यानंतर ती सूक्ष्म विद्युत सिग्नल वाचते आणि आवश्यक त्या ठिकाणी संदेश पाठवते. भविष्यात याच तंत्रज्ञानाचा वापर दृष्टी, श्रवणशक्ती तसेच पक्षाघातग्रस्त रुग्णांच्या उपचारासाठी होऊ शकतो.
तज्ज्ञांच्या मते, ही चिप दृष्टीसंबंधी मेंदूच्या पेशींना सक्रिय करून प्रतिमा ओळखण्यास मदत करू शकते. त्यामुळे पूर्णपणे अंध असलेल्या व्यक्तींनाही काही प्रमाणात दृश्य अनुभव मिळण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
वैद्यकीय क्षेत्रासाठी ठरू शकते मोठी क्रांती
आजपर्यंत अंधत्वावर अनेक प्रकारचे उपचार उपलब्ध असले तरी जन्मजात अंधत्वावर प्रभावी उपाय मर्यादित आहेत. अशा परिस्थितीत न्युरोलिंकची ब्रेन चिप यशस्वी ठरली, तर वैद्यकीय विज्ञानातील हा ऐतिहासिक टप्पा ठरेल.
यामुळे केवळ दृष्टीच नव्हे तर स्मरणशक्ती, मेंदूशी संबंधित आजार, मज्जासंस्थेचे विकार आणि पक्षाघात यांसारख्या गंभीर समस्यांवरही भविष्यात उपचार शक्य होण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
Read This ; सोलापुरात ‘एमडी’ ड्रग्ज पुरवठ्याचा संशय; मुंबईतील मेहमूद शेख दुसऱ्यांदा ताब्यात
सध्या चाचण्या सुरू; अंतिम निष्कर्षाची प्रतीक्षा
न्युरोलिंकच्या या तंत्रज्ञानाच्या विविध टप्प्यांवरील चाचण्या सुरू आहेत. तज्ज्ञांचे मत आहे की अशा प्रकारच्या वैद्यकीय तंत्रज्ञानासाठी दीर्घकालीन सुरक्षितता, कार्यक्षमता आणि नियामक संस्थांची मंजुरी आवश्यक असते. त्यामुळे प्रत्यक्ष उपचार सर्वसामान्यांसाठी उपलब्ध होण्यास काही काळ लागू शकतो.
एलोन मस्क यांनी पुढील काही महिन्यांत या प्रकल्पात महत्त्वाची प्रगती होईल, असा विश्वास व्यक्त केला असला तरी अंतिम परिणाम वैज्ञानिक चाचण्या आणि नियामक प्रक्रियेनंतरच स्पष्ट होणार आहेत.
तंत्रज्ञान अंधारातून प्रकाशाकडे नेणारे
एआयमुळे जगभरात आरोग्य, शिक्षण, उद्योग, वाहतूक आणि संशोधन क्षेत्रात मोठे बदल घडत आहेत. आता न्युरोलिंकच्या ब्रेन चिपमुळे अंध व्यक्तींनाही दृष्टी मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे. हे तंत्रज्ञान यशस्वी ठरल्यास लाखो लोकांच्या आयुष्यात नवा प्रकाश निर्माण होऊ शकतो. विज्ञान आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यांच्या संगमातून मानवजातीसाठी नवे दालन उघडण्याची क्षमता या संशोधनात असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
आज कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) ही केवळ मोठ्या कंपन्यांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही, तर ती सर्वसामान्यांच्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनली आहे. स्मार्टफोनवरील व्हॉइस असिस्टंट, भाषांतर करणारी ॲप्स, ऑनलाइन बँकिंगमधील फसवणूक ओळखणारी यंत्रणा, जीपीएसद्वारे योग्य मार्ग दाखवणारे नकाशे, सोशल मीडियावरील वैयक्तिक आवडीनुसार दिसणारे व्हिडिओ आणि खरेदीसाठी मिळणाऱ्या शिफारसी या सर्वांमध्ये एआयचा वापर होत आहे.
शिक्षण क्षेत्रात विद्यार्थी एआयच्या मदतीने अभ्यास, प्रकल्प आणि नवीन कौशल्ये शिकत आहेत, तर शेतकरी हवामानाचा अंदाज, पीक व्यवस्थापन आणि रोग निदानासाठी एआयचा आधार घेत आहेत. आरोग्य क्षेत्रात आजारांचे लवकर निदान, एक्स-रे व एमआरआय अहवालांचे विश्लेषण आणि नवीन औषधांच्या संशोधनात एआय महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. याशिवाय व्यवसाय, पत्रकारिता, वाहतूक, ग्राहक सेवा आणि मनोरंजन क्षेत्रातही एआयमुळे कामाचा वेग वाढला असून वेळ आणि खर्चाची मोठी बचत होत आहे. योग्य आणि जबाबदारीने वापर केल्यास एआय हे मानवी क्षमतेला पूरक ठरणारे प्रभावी साधन असून भविष्यात प्रत्येकाच्या आयुष्यात त्याचे महत्त्व आणखी वाढणार आहे.
